San Francisco

Auteurs: Andreas Wetter & Thorsten Löpmann
Uitgegeven door Amigo, 2000
3 tot 5 investeerders (vanaf 12 jaar) bouwen samen de stad San Francisco op na de aarbeving van 1906, maar wedijveren daarbij op verschillende manieren om de meeste prestigepunten.
Vrij vertaald in het Nederlands door Hendrik Cornilly (Spelgroep Hof van Watervliet, Brugge, België).

Spelidee:

San Francisco werd in 1906 door een zware aardbeving zo goed als volledig verwoest. De stad werd daarna met de hulp van verschillende investeerders op een moderne wijze heropgebouwd. In dit spel kruipt elk speler in de huid van zo'n investeerder en probeert prestigevolle stadsdelen her op te richten.
Om een stadsdeel te kunnen herinrichten, moet een investeerder eerst van de meerderheid aan investeringsrechten voor die wijk bekomen. Deze rechten worden aanbesteed en via verschillende biedsystemen toegekend: a.h.v. invloedskaarten, d.m.v. cheques of via het inzetten van optiekaarten. De speler die de begeerde investeringsrechten krijgt toegewezen, legt een eigen houtstaafje op een aangrenzende straat van de betreffende wijk. Hierdoor maakt hij zijn aanspraken op de herinrichting van die wijk voor iedereen duidelijk.

Een investering in een stadswijk moet goed gepland worden. Enerzijds heeft elk stadsdeel een verschillend aantal prestigepunten, anderzijds heeft elke speler een beperkte voorraad aan cheques en invloedspunten.

De speler die de meerderheid aan houtstaafjes bezit rond een stadswijk, kan die stadswijk herinrichten en de overeenkomstige prestigepunten bekomen. Wie na het beëindigen van het spel de meeste prestigepunten heeft verzameld, wint dit spel.

Spelmateriaal:

87 houtstaafjes (5 sets van 15 gekleurde staafjes + 12 neutrale witte staafjes)
35 vierkante stadskaartjes
een stoffen zak
15 optiekaarten (3 voor elke speler)
50 invloedskaarten (10 kaarten per speler - de waarde varieert tussen 0 en 9)
een speelbord
10 speelstenen (2 per kleur)
36 aanbestedingskaarten (beige kleur)
18 actiekaarten (lila kleur)
60 cheques

Voorbereiding:

Elke speler kiest een kleur en neemt het bijbehorende materiaal:
- 15 houtstaafjes
- 10 invloedskaarten
- 3 optiekaarten (één van elke soort)
- 2 speelstenen
Elke speler ontvangt eveneens volgende 12 cheques: 2 van $10.000 en $20.000 + 1 van elke andere soort (van $30.000 t.e.m. $100.000.
(Spelen minder dan 5 spelers mee, dan worden de resterende cheques niet gebruikt.)
De kaarten en de cheques legen de spelers verdekt voor zich neer.
Klaarleggen van het speelbord: (zie ook p. 3)
- De 18 actiekaarten worden geschud en verdekt op het betreffende vak bovenaan links gelegd.
- Op het bankveld midden bovenaan worden tijdens het spel de ingezette cheques gelegd.
- De aanbestedingskaarten worden eveneens geschud en verdekt op het overeenkomstige vak klaargelegd. Op het aangrenzende vak worden later de gebruikte aanbestedingskaarten gelegd.
- Elke speler legt de ene speelsteen op de waarde '30' van de (blauwe) invloedslijn links van het stadsplan en de andere op de waarde '0' van de (rode) prestigelijn aan de rechterkant.
- Het stadsplan wordt samengesteld:
  Op het centrale veld (met het merkteken) wordt steeds het kaartje met het raadhuis gelegd. Alle andere (34) stadskaarten worden in de zak gestopt en dooreen geschud. De spelers trekken om beurt een kaartje uit de zak en leggen het op een willekeurige plaats op het speelbord. Alle kaartjes worden met de getalwaarde naar boven op het speelbord gelegd!
  De spelers moeten er bij het samenstellen van de stad enkel voor zorgen dat zowel naast het centrale raadhuis als naast de bank maximaal één parkkaartje voorkomt.
  Door deze toevallige samenstelling van het speelbord ontstaat bij elk spel een andere stad.
Rond de drie parkgebieden worden de 12 neutrale witte houtstaafjes gelegd. Deze blijven tijdens het volledige spel liggen en kunnen niet weggenomen of verplaatst worden.
De oudste speler begint en is de eerste startspeler. Op het einde van elke speelronde gaat de rol van startspeler naar de linkerbuur. Daarna volgen de andere spelers in wijzerzin.

Spelverloop:

Het spel verloopt in opeenvolgende spelrondes. Elke spelronde bestaat uit 4 fasen die steeds in dezelfde volgorde doorlopen worden.
1. kiezen van een aanbestedingskaart
2. toekennen van de aanbesteding(en)
3. investeren
4. aanbestedingskaart afleggen

Fase 1 - Kiezen van een aanbestedingskaart

De startspeler neemt de bovenste kaart van de stapel aanbestedingskaarten en draait deze open. Hij moet nu beslissen of hij deze kaart al dan niet kiest. Wil hij een andere kaart, dan legt hij deze kaart open op de aflegstapel en neemt de volgende kaart. De startspeler moet deze nieuwe kaart nu aannemen.
Tip: In het begin van het spel is het niet echt nodig om voor de tweede aanbestedingskaart te kiezen. Dit kan echter wel in een latere fase belangrijk worden...
- Hoe groter het getal bovenaan de kaart, hoe groter de eigen investeringskans...
- De afgebeelde stadswijk is enkel voor jezelf interessant...
- De afgebeelde stadswijk is voor meerdere spelers interessant. Dit drijft de inzet omhoog...
- De aard van toekenning wordt belangrijk als sommige spelers nog slechts over een beperkt aantal cheques beschikken of nog maar enkele invloedspunten over hebben...
De speler leest de kaart voor zodat iedereen weet waarvoor gespeeld wordt. Daarna legt hij deze kaart duidelijk voor zich neer (nog niet op de aflegstapel!).
Op een aanbestedingskaart staan volgende drie aanwijzingen:
- Het getal bovenaan de kaart geeft aan hoeveel spelers (1 tot 5) er in deze ronde zullen kunnen investeren.
- De tekening in het midden maakt duidelijk waar de geplande investeringen mogen uitgevoerd worden. De tekening toont nl. de afbeelding van een villawijk, een kantoorwijk, enz. Enkel rond de afgebeelde stadswijk zal in fase 3 een houtstaafje gelegd mogen worden.
- Het symbool onderaan geeft aan op welke wijze de toekenning van het investeringsrecht zal gebeuren: ofwel d.m.v. cheques, ofwel a.h.v. de invloedskaarten of door het inzetten van optiekaarten (eventueel in combinatie met cheques). Enkel in dit laatste geval is er geen stadswijk getekend op de kaart. Het vraagteken geeft aan dat dit afhankelijk is van de keuze van de spelers.

Fase 2 - Toekennen van de aanbestedingen

De 'actieve' aanbestedingskaart geeft aan op welke manier dit gebeurt.

a) d.m.v. invloedskaarten

Op de invloedskaarten staan personen afgebeeld met daarnaast een cijferwaarde. Dit getal geeft aan hoe groot de invloed van de betreffende persoon is. Deze waarde varieert tussen 0 (= waarzegster) en 9 (= burgemeester).
De spelers nemen deze kaarten in hun hand en kiezen tegelijkertijd een invloedskaart en leggen deze verdekt voor zich op tafel. Daarna worden alle gekozen invloedskaarten omgedraaid.
De speler met de hoogste invloedskaart bekomt het investeringsrecht. Mogen meerdere spelers investeren, dan wordt dit recht in aflopende orde toegekend.
Hebben twee (of meer) spelers een kaart gekozen met dezelfde getalwaarde, dan heffen deze kaarten elkaar op. Hierdoor kunnen de betreffende spelers in geen geval het investeringsrecht bekomen. In uitzonderlijke gevallen vervalt hierdoor dit recht voor alle spelers.
Ook een speler met de kaart '0' kan een investeringsrecht bekomen.
Opgelet: Een speler kan nooit een kaart uitspelen met een waarde die groter is dan zijn voorraad aan invloedspunten.
Na het toekennen van het investeringsrecht aan één of meerdere spelers, moeten deze spelers hun voorraad invloedspunten aanpassen. Ze verplaatsen hun speelsteen evenveel velden als de grootte van hun uitgespeelde invloedskaart.
Spelers die geen rechten bekomen hebben, laten hun steen natuurlijk staan.
Daarna nemen alle spelers hun uitgespeelde kaart terug in de hand. Deze kan dan in een volgende ronde opnieuw uitgespeeld worden.

b) d.m.v. cheques

Bij het begin beschikt elke speler over een kapitaal van $580.000, verdeeld over 12 cheques.
Alle spelers nemen hun cheques in de hand. De startspeler begint de biedronde. Daarna volgen de andere spelers.
Bij het bieden legt een speler één of meerdere cheques open voor zich op tafel. De som van de uitgespeelde cheques moet hierbij steeds groter zijn dan het tot dan toe hoogste bod.
Komt een speler opnieuw aan de beurt, dan mag hij zijn inzet verhogen. Opgepast: een speler mag echter nooit een reeds ingezette cheque terug in de hand nemen en vervangen door een andere cheque. Er kan slechts met 'volle' handkaarten opgeboden worden.
Wil (of kan) een speler niet verder opbieden, dan moet hij passen. Hij neemt dan al zijn reeds uitgespeelde cheques terug in de hand en stopt het bieden.
Het bieden stopt zodra nog slechts één speler in de running is. Deze speler bekomt dan het investeringsrecht. Hij legt dan al zijn ingezette cheques verdekt op het bankveld midden bovenaan het speelbord.
Tip: Wil een speler hoog opbieden, dan speelt hij best zo snel mogelijk een hoge kaart uit. Cheques kunnen nl. op geen enkele manier gewisseld worden. Het beschikken over lage waarden is nl. essentieel voor een gunstig verder spelverloop.

c) a.h.v. optiekaarten en cheques

Ligt een aanbestedingskaart open met daarop een vraagteken, dan wordt deze derde manier van bieden gebruikt.
Een speler beschikt over drie verschillende optiekaartjes. Op elk kaartje staan twee verschillende stadswijken afgebeeld. (De wijken met de waarden 4, 5 of 6 staan steeds samen op hetzelfde kaartje afgebeeld!)
De spelers nemen de optiekaartjes in hun hand en leggen hun gekozen kaartje verdekt voor zich neer. Daarna worden ze samen omgedraaid.
Is een speler de enige die een welbepaald kaartje heeft gekozen, dan bekomt hij onmiddellijk het investeringsrecht horend bij zijn keuze. Deze speler mag dan in fase 3 in één van beide afgebeelde stadswijken investeren. Om zijn investeringsrecht te betalen, legt hij dan een eigen cheque naar keuze verdekt op het bankveld.
Hebben meerdere spelers eenzelfde optiekaartje gekozen, dan volgt een bijkomende biedronde. Deze verloopt op een andere manier als bij mogelijkheid b). Elke betrokken speler legt een vrij gekozen bod verdekt voor zich op tafel. Hij mag daarbij maximaal 5 cheques inzetten. Na de inzet worden de cheques omgedraaid en per speler opgeteld. De speler met het hoogste bod, bekomt het investeringsrecht en legt zijn bod verdekt op het bankveld. De andere speler behouden hun ingezette cheques. Is er gelijkheid, dan heffen deze elkaar op. De betreffende spelers krijgen dan sowieso hun cheques terug.
Door het toekennen van de investeringsrechten, is ook de investeringsvolgorde voor fase 3 bepaald: eerst mag de speler investeren met het optiekaartje 'fabriek-kantoor', daarna de speler met het kaartje 'markt-vrije tijd' en tenslotte de speler met de keuze 'villa-woonwijk'.

Fase 3 - Investeren

Bij het investeren moet steeds de bekomen volgorde gerespecteerd worden:
- bij mogelijkheid a): van hoog naar laag
- bij mogelijkheid b): steeds slechts één speler
- bij mogelijkheid c): zoals daar aangegeven.
Pas nadat een speler zijn overeenkomstige inzet (aan invloedspunten of cheques) betaald heeft, mag hij investeren.
Investeren gebeurt door het leggen van een houtstaafje naast een kaartje van het 'actieve' wijktype.
Een houtstaafje kan enkel gelegd worden op een vrije straat. Een houtstaafje gelegen tussen twee wijken geldt voor beide wijken. Een houtstaafje aan de rand heeft dan ook slechts invloed op de ene aangrenzende wijk.
Bezit een speler die het investeringsrecht bezit uitzonderlijk geen houtstaafjes meer in zijn voorraad, dan mag hij een willekeurig eigen staafje van het bord wegnemen en herplaatsen.
Door gericht te investeren, kan een speler de meerderheid aan straten rond een wijk bekomen. Gebeurt dit, dan wordt die stadswijk gewaardeerd.
Waarderen van een stadswijk:
1) Stadsdeel opbouwen
- Doel van de investeringen is: de meerderheid aan straten rond een bepaalde wijk bekomen. Die meerderheid is bereikt als een speler zoveel straten bezit, dat niemand er nog meer of evenveel kan bekomen.
  - Voorbeelden op p. 8 bovenaan:
    voorbeeld 1 - groen bezit de meerderheid (2 groene straten, 1 gele en 1 blauwe)
    voorbeeld 2 - lila bezit de meerderheid (2 lila straten, 1 neutrale, 1 onbezet)
    voorbeeld 3 - niemand heeft de meerderheid (2 groene en 2 gele straten)
    voorbeeld 4 - blauw heeft de meerderheid (3 blauwe straten en 1 onbezet veld)
- In het geval van het raadhuis en de bank (= de twee stadsdelen met 10 prestigepunten) is de meerderheid maar compleet als alle straten bezet zijn en allemaal toebehoren aan dezelfde speler. Dit is dus veel moeilijker te realiseren.
- Bereikt een speler door het leggen van een (of meer) houtstaafje(s) de meerderheid rond een bepaalde wijk, dan wordt die wijk opgebouwd. Deze opbouw levert de betreffende speler dan het aangeduide aantal prestigepunten op.
- Opbouwen houdt in dat het betreffende stadskaartje omgedraaid wordt en de opgerichte gebouwen duidelijk zichtbaar worden. De speelsteen van de betreffende speler wordt dan ook het aangegeven aantal punten naar boven opgeschoven.
- Het is mogelijk dat in eenzelfde ronde twee of meer spelers een stadswijk kunnen opbouwen. Door het leggen van welbepaalde houtstaafjes kunnen zelfs twee aangrenzende wijken op hetzelfde moment opgericht worden.
- Overzicht van de te verdienen prestigepunten:
  - raadhuis of bank: 10 prestigepunten
    fabriek of kantoor: 6 prestigepunten
    markt of vrije tijd: 5 prestigepunten
    villa of woonwijk: 4 prestigepunten
- Een opgerichte wijk kan niet meer afgebroken worden. Dit wil zeggen dat zodra een stadskaartje is omgedraaid, dit blijft liggen totdat het spel is beëindigd. De houtstaafjes blijven na het oprichten op hun plaats liggen. In een latere fase mogen nog steeds houtstaafjes naast een opgerichte wijk gelegd worden. Ze tellen echter niet meer voor die wijk.
2) Actiekaarten uitvoeren
Nadat alle spelers geïnvesteerd hebben en er daardoor minstens één speler een stadswijk kon opbouwen, moet de startspeler een actiekaart omdraaien. Deze kaart is geldig voor alle spelers. Op de meeste actiekaarten wordt een investeerder gezocht. Deze wordt bepaald door de aangeduide wijze van aanbesteding. Alle deelnemers kunnen aan deze aanbesteding deelnemen.
Wordt na het toekennen en doorvoeren van de investering opnieuw minstens één stadswijk opgericht, dan wordt automatisch opnieuw een actiekaart omgedraaid. Hierdoor kunnen in eenzelfde spelronde meerdere actiekaarten uitgevoerd worden.
Nadat de actiekaart volledig is uitgevoerd (toekennen + investeren), wordt deze verdekt op de jaarkalender onderaan het speelbord gelegd. De jaartallen worden daarbij in chronologische volgorde bedekt.
Door bepaalde actiekaarten kan een eventuele gelijkheid bij een stadswijk doorbroken worden. (Zie hiervoor het overzicht van alle actiekaarten.)
D.m.v. bepaalde actiekaarten kunnen de spelers hun voorraad cheques of investeringspunten aanvullen. Ook deze kaarten zijn voor iedereen geldig. Zodra zo'n kaart omgedraaid wordt, heeft een speler steeds de keuze om één van beide (cheques of invloedspunten) aan te vullen en dit overeenkomstig het maximumwaarde op de kaart.
- Kiest een speler voor de invloedspunten, dan verplaatst deze speler zijn speelsteen zoveel velden naar boven als aangegeven op de kaart.
- Kiest een speler voor de cheques, dan wordt de volgende procedure gevolgd. Een speler kan maximaal de geldwaarde opnemen die vermeld staat op de actiekaart. Grotere bedragen zijn taboe. Hiervoor wordt eerst de geldstapel op het bankveld verdekt geschud en terug geplaatst. Daarna nemen alle spelers die voor de cheques gekozen hebben elk om beurt de bovenste kaart van de stapel. Ze leggen deze duidelijk open voor zich neer op tafel. Daarna komen ze na elkaar opnieuw aan de beurt. Een speler heeft nu volgende keuze: ofwel neemt hij nog een cheque van de stapel, ofwel stopt hij vrijwillig. In dit laatste geval neemt hij alle openliggende cheques weg en voegt ze bij zijn eigen voorraad. Neemt de speler een bijkomende cheque en stijgt het totaal bedrag daardoor boven de maximumwaarde op de actiekaart, dan is deze speler alle genomen cheques onmiddellijk kwijt. Hij moet ze dan verdekt terugleggen op het bankveld. Hij heeft nu helemaal niets gekregen.
  Tip: Een speler moet tijdens het spel dus goed opletten als iemand betaalt met cheques. Probeer te onthouden welke waarden op het bankveld afgelegd worden.

Fase 4 - Aanbestedingskaart afleggen

De aanbestedingskaart die nog steeds bij de startspeler van de lopende ronde ligt, wordt op de passende aflegstapel gelegd. Hierdoor is deze spelronde beëindigd. De volgende speler (linkerbuur van de laatste startspeler) wordt de nieuwe startspeler.

Speleinde

Zodra de twaalfde actiekaart - op het jaarveld '1918' - volledig is uitgevoerd, eindigt het spel. Dit gebeurt onmiddellijk. De speler die tot dan de meeste prestigepunten kon verzamelen, is winnaar. Bij gelijkheid, wint de speler met de meeste houtstaafjes op het speelbord.

Twee varianten:

a) Investeringsrecht d.m.v. optiekaarten en cheques

In deze variante wordt bij gelijke optiekaarten eerst een onderhandelingsronde ingevoerd. De betrokken spelers proberen eerst elkaar te overtuigen om zelf te mogen investeren. Ze kunnen daarbij onderling één of meerdere cheques aanbieden. Alle gemaakte afspraken moeten na een consensus dan ook uitgevoerd worden. Een investeringsrecht mag niet zomaar weggeschonken worden.
Komen de spelers niet tot een vergelijk, dan wordt toch op de normale manier geboden.

b) Samenstellen van het pakket actiekaarten

Daar cheques en invloedspunten snel op kunnen raken, wordt snel duidelijk. Spelgroepen die niet graag te veel toeval willen laten meespelen, mogen vooraf zelf het pakket actiekaarten samenstellen. In dit geval sorteren ze de actiekaarten volgens hun type (investeringen of inkomsten). Daarna trekken ze bv.. drie 'inkomstkaarten' en negen andere kaarten. Hierdoor is men zeker dat er nieuwe inkomsten zullen toegekend worden. De overtollige actiekaarten worden dan teug in de doos gelegd. Een aantal van 3 of 4 inkomstkaarten lijkt een goede verdeling.

Overzicht van de verschillende actiekaarten:

(zie p. 11 voor de bijbehorende afbeeldingen - uitleg van boven naar onder)

De investeerder die als eerste een wijk zoals afgebeeld op de kaart (villawijk of woonwijk) kan opbouwen, krijgt 3 extra prestigepunten. Deze actiekaart wordt open op het eerstvolgende kalenderveld gelegd. De kaart wordt pas omgedraaid als ze is uitgevoerd. Ligt deze kaart nog open op het moment dat de laatste actiekaart werd uitgevoerd, dan is ook deze kaart niet meer geldig.
De investeerder mag twee eigen houtstaafjes op het speelbord leggen. Ze moeten echter beiden aan dezelfde stadswijk grenzen.
De investeerder mag een houtstaafje naar keuze (een eigen of een vreemd - nooit een neutraal) één of twee plaatsen volgens een rechte lijn (horizontaal of verticaal) verschuiven. Daarbij mogen geen andere houtstaafjes verplaatst of oversprongen worden.
De investeerder mag twee houtstaafjes naar keuze (geen neutrale) van plaats verwisselen.
De investeerder mag een eigen houtstaafje op een willekeurige plek naar keuze plaatsen.
De investeerder mag een eigen houtstaafje in de plaats leggen van een vreemd houtstaafje (uitgezonderd neutrale). Het weggenomen staafje wordt terug aan zijn eigenaar gegeven.
Elke speler ontvangt ofwel 4 invloedspunten, ofwel een geldsom met een totale waarde van $100.000. (Verdeelprocedure: zie tekst)
Elke speler mag een willekeurig aantal eigen straten wegnemen van het speelbord. Voor elke weggenomen straat krijgt de speler 2 invloedspunten of cheques met een maximumwaarde van $50.000. Neemt een speler meerdere straten weg, dan worden deze bedragen evenredig vermenigvuldigd. (Neemt een speler drie straten weg, dan krijgt hij 6 invloedspunten of mag hij tot maximaal $150.000 van het bankveld nemen. Procedure zoals beschreven in de spelregels!)