Business Game

Auteur: onbekend
Uitgegeven door Waddington, 1965
Een handelsspel rond ontginning en transport van tin.

In dit spel zijn de spelers eigenaar van tinmijnen in een te ontwikkelen gebied. Hun doel is het transport van het erts van de mijnen naar de kust en vervolgens overzee waar het wordt verkocht.

Er worden drie soorten transport gebruikt, als eerste vrachtwagens en later als er meer geld beschikbaar is aken en schepen. Bij het verdienen van zoveel mogelijk geld probeert ieder het transport zoveel mogelijk te controleren en te voorkomen dat de medespelers hetzelfde doen.

Alle uitgaven vinden plaats in ponden, maar de winnaar is de eerste speler die totaal één miljoen dollar heeft verdiend met zijn exporten.

Het spel begint met het gebruik van alleen de vrachtauto; dit wordt de vrachtautofase genoemd. Probeer niet direct alles te begrijpen, maar bestudeer de vrachtautofase en speel dit spel. Later als men ervaren is kan men de aak/schipfase spelen met de uitgebreidere regels.

Inhoud

Het spel voor verschillende aantallen spelers

Als er slechts 2 spelers zijn is het interessanter als ieder 2 mijnen runt. Bij 2 of 3 spelers wordt slechts één bordhelft gebruikt om concurrentie te hebben voor de wegen en de kanalen.

Spelmateriaal afhankelijk van het aantal spelers

Aantal spelers

Vrachtauto’s

Aken

Schepen

2 (ieder 1 mijn)

2

1

1

3

3

2

1

4 /2 (ieder 2 mijnen)

4

3

1

5

5

4

2

6

6

5

2

Voorbereiding

Plaats de vrachauto’s, aken en schepen in hun betreffende voorraadplaatsen (pools). Scheidt de kanaalbedrijfskaarten en kredietkaarten af en schud de overgebleven productiekaarten en plaats deze met de tekstzijde naar boven op het speelbord. De spelers kunnen hierdoor zien welke mogelijkheden of gevaren er zijn in de betreffende beurt. Het is essentieel dat de spelers deze kaarten goed bekijken om te voorkomen dat men plotseling in geldproblemen komt. Spelers mogen als ze dat wensen de kaarten ook gedekt neerleggen, waarbij de geluksfactor toeneemt.

Bepaal een bankbeheerder, die het geld en de productieunits beheert. Iedere speler kiest een mijn en een boortoren in dezelfde kleur. Ieder speler ontvangt 10.000 pond.

Bestudeer eerst onderstaande operatiekosten en de waarden:

Alle volgende betalingen worden gedaan aan de bank:

1. De vrachtautofase

Productie begint

Gedurende het spel bepaald de dobbelsteenworp of een speler productieunits ontvangt of niet.

In de eerste ronde krijgt echter iedere speler enkele productie-units. De speler, die de eerste ronde start, werpt de dobbelsteen en krijgt afhankelijk van zijn worp de volgende productie-units:

De units worden geplaatst in zijn mijngebied en hiermee eindigt zijn beurt. Alle volgende spelers doen in hun beurt hetzelfde. Iedere speler heeft nu twee of meer units bij zijn mijn.

Het verdere spel wordt in de volgende ronden bepaald door de volgende regels:

De spelers moeten nu hun units transporteren in vrachtauto’s naar de pakhuizen in Newport. Vrachtauto’s kunnen één of twee units vervoeren (nooit meer). Zij volgen de witte wegenlijnen. Iedere stad (gele cirkels) vertegenwoordigt 1 veld. De kortste route naar Newport is zeven velden lang.

De speler, die oorspronkelijk begonnen is, begint nu zijn tweede beurt. Voordat hij de dobbelsteen werpt bekijkt hij 1) wat het effect is van de zichtbare productiekaart als hij deze eventueel moet nemen. 2) Hij moet de financiele transacties verrichten, die hij in deze beurt wil doen.

Hij wil zonder twijfel één of twee vrachtauto’s huren. Veronderstel dat hij 4 units heeft. Hij kan 1 vrachtauto huren (voor 5000 pond), twee units inladen en twee units bij zijn mijn laten staan. Dit levert hem een kasreserve van 5000 pond en 2 units met een waarde van 10.000 pond. Hij kan ook twee vrachtauto’s huren, waarna hij geen enkele kasreserve meer overhoudt.

Als de vrachtauto’s allen in gebruik zijn, moeten de spelers wachten totdat er weer vrachtauto’s beschikbaar zijn.

Na betaald te hebben voor zijn vrachtauto(‘s) werpt de speler de dobbelsteen. De dobbelsteen is nodig voor het transport, voor nieuwe productie en om productiekaarten in het spel te brengen.

Iedere keer als een speler een 2,3,4 of 5 werpt gebruikt hij het aantal ogen voor transport als hij dat kan gebruiken. Als er niets te transporteren is vervallen de ogen. (hij wordt hiervoor wel gecompenseerd; zie belastingkorting).

Iedere keer als een speler een 1 of een 6 werpt moet hij 1) een productiekaart nemen, de opdracht uitvoeren en deze vervolgens afleggen op de aflegstapel. 2) Verkrijgt hij een productie-unit (die of bij een mijn of eventueel in een nog niet geheel gevulde vrachtauto bij een mijn geplaatst mag worden). 3) transporteren voor 1 of 6 ogen afhankelijk van zijn gedane worp.

Nadat de dobbelsteen is geworpen mogen er geen financiele transacties meer verricht worden anders dan eventueel door de productiekaart aangegeven.

Iedere productie-unit bij een mijn is 5000 pond waard.

Vrachtauto’s mogen alleen gehuurd worden als de speler onmiddelijk minstens één unit kan laden. Als er meer units aanwezig zijn moeten deze geladen worden totdat alle vrachtuto’s bij een mijn volgeladen zijn (max. 2 units per vrachtauto). Spelers mogen nooit vrachtauto’s ontladen (behalve als dit door een productiekaart opgedragen wordt) of units verladen van de ene vrachtauto naar de andere. Bij een mijn mogen nooit lege vrachtauto’s aanwezig zijn.

Spelers mogen niet gemeenschappelijk units vervoeren in dezelfde vrachtauto. Tevens mogen ze geen vrachtauto’s en aken tegelijkertijd bezitten (vrachtauto’s en schepen mogen wel op hetzelfde moment in bezit zijn). Vrachtauto’s kunnen alleen vanuit de voorraad gehuurd worden.

Zodra vrachtauto’s Newport bereiken moet de lading in de warenhuizen overgeladen worden en vervolgens gaat de vrachtauto terug in de voorraad. De uitgeladen units mogen door de speler pas in de volgende beurt of één van de volgende beurten verkocht worden.

Voorbeeld: De winst van een volle lading afgeleverd in Newport is:

- 2 units in Newport (2*20.000) : +40.000 pond

- aanschafswaarde bij de mijn : - 10.000 pond

- Huur vrachtauto : - 5.000 pond

Totale winst : +15.000 pond

Het verplaatsen van vrachtauto’s

Vrachtauto’s mogen elkaar niet passeren of achteruitrijden of omkeren. Er mag maximaal één vrachtwagen op een stad (veld) aanwezig zijn. Om Newport te bereiken is het niet noodzakelijk om het exacte aantal ogen te werpen.

Een speler mag slechts één vrachtauto per beurt verplaatsen (tenzij anders geinstrueerd door een productiekaart). Als hij meer vrachtauto’s ter beschikking heeft moet hij die vrachtauto verplaatsen die het meeste (totale) aantal ogen opgebruikt (het bereiken van Newport geldt als gebruik van het totale aantal ogen). Als aan bovenstaande voorwaarde maar voldaan wordt, mag hij verder zelf kiezen welke eigen vrachtauto hij verplaatst.

Belastingkorting

Er zijn momenten dat de mijnen geen productie leveren. Als dit gebeurt en de speler heeft op dat moment ook niets te transporteren (geen bezit van vrachtauto’s, aken of schepen), dan krijgt hij voor elke beurt dat dit gebeurt een belastingkorting van 2.500 pond (uitbetaald door de bank).

Aanvullende voorwaarden

Na korte tijd, aangenomen dat de spelers goed op de productiekaarten hebben gelet, zullen de spelers over aanvullende gelden beschikken, waarmee ze aanvullende activiteiten kunnen ontwikkelen. Een extra mijn kost 50.000 pond. Een speler mag niet over meer dan twee mijnen beschikken. Iedere keer als een speler met 2 mijnen een 1 of een 6 werpt krijgt hij 3 productie-units.

Waar is een beurt uit opgebouwd.

In iedere beurt moet een speler de volgende activiteiten uitvoeren:

1) Eventueel kopen, verkopen of huren

2) De dobbelsteen werpen

Als hij een 1 of 6 gooit moet hij:

a) De bovenste productiekaart nemen en direct uitvoeren

b) Vervolgens verkrijgt hij zijn productieunit(s)

c) Zijn transport verplaatsen (als dit nog niet door de instructie van de productiekaart gebeurd is).

Bij het werpen van een 2,3,4 of 5:

a) Zijn transport verplaatsen.

 

2. De aak/schip fase

Een speler met 2 mijnen zal spoedig een kanaalbedrijf kunnen vestigen. Hij doet dit door 50.000 pond aan de bank te betalen in ruil voor een kanaalbedrijfbezitskaart. Dit geeft hem de mogelijkheid om aken te huren zowel voor rivier- als zeetransport. Aken kunnen niet alleen meer lading vervoeren maar kunnen eigenaars ook meer winst opleveren omdat ze ook ladingen van andere spelers mogen vervoeren.

Dit spel speelt zich af in een te ontwikkelen gebied waar de transporteconomie van levensbelang is. De minister van transport heeft bepaald dat alle aken en schepen alleen volledig beladen mogen varen. Hierom moet een speler als hij een aak of schip chartert en hij deze niet zelf geheel volgeladen kan krijgen met eigen units, deze aanvullen met units van andere spelers door onderverhuur. Dit moet gebeuren voordat de aak of het schip mag vertrekken.

Transport per aak

Aken kunnen 5 units vervoeren en moeten altijd volledig beladen zijn. Zij worden betaald per beurt (voorstellende een dagelijks huurtarief) en wel 7.500 pond per beurt.

De huurder is degene die de boot gehuurd heeft en de onderhuurders zijn die spelers die daarnaast units vervoeren in de aak.

Een speler mag alleen een aak huren als:

1) Hij minstens 1 unit onmiddelijk kan laden (hij mag meer units laden als hij dat wil).

2) Hij de noodzakelijke lading van 5 units kan realiseren door het bijplaatsen van units van andere mijnen van andere spelers (realiseer als er geen 5 of meer units aanwezig zijn bij de mijnen er niemand een aak kan huren). Let op: een aak mag ook één blokje (=5 units) vervoeren.

Een huurder die units van andere spelers wil gebruiken neemt deze van één of meerdere mijnen die hij wil, aangenomen dat de huurder kan betalen voor de service (zie kredietvoorwaarden). De andere spelers moeten dit toelaten en moeten de huurder onmiddelijk een bedrag voor de onderverhuur betalen. Deze kosten zijn:

Deze huren zijn tamelijk hoog vanwege drie redenen:

1) De huurder was zo slim (of had het geluk) om de controle over het transport te verkrijgen.

2) De huurder neemt het risico van een eventuele lange reis (als hij ongelukkig werpt).

3) De onderhuurder kan in zijn eigen beurt nog andere eigen goederen vervoeren.

Het forceren van gesamenlijk transport

Als een speler genoeg units beschikbaar heeft en aangezegd wordt om een transport te completeren, maar hij geen geld genoeg heeft om het transport te betalen, dan wordt hij onmiddelijk gedwongen om andere units te verkopen als hij deze beschikbaar heeft in het pakhuis of bij zijn mijn.

Bijvoorbeeld: Speler A heeft 5 units bij zijn mijn, maar slechts 5000 pond contanten. Speler B wil 2 units van speler A gebruiken voor zijn transport. B kan 2 units van speler A nemen en hem dwingen om de andere 3 units te verkopen om hem te betalen. Dit levert namelijk 15.000 pond extra op en hiermee kan speler A speler B 20.000 pond betalen.

Als een speler met onvoldoende contanten geen goederen in het pakhuis of bij zijn mijn heeft om te verkopen, dan mogen zijn units niet genomen worden om de aak aan te vullen.

Verplaatsing van aken op de kanalen

Spelers mogen op hetzelfde moment zowel aken als schepen bezitten.

De huurder van een aak moet, zodra hij zijn lading gecompleteerd heeft en het geld van de onderhuurders heeft ontvangen, de eerste 7.500 pond betalen voordat hij afvaart.Verder betaald hij 7.500 pond voor iedere beurt voordat hij de dobbelsteen werpt. Als de huurder de aak niet wil of kan verplaatsen (hij kan de voorkeur geven om een schip te verplaatsen of beslissen om een kanaal te blokkeren om een medespeler te frustreren) dan mag hij de aak laten liggen bij zijn mijn of laten liggen in het kanaal op voorwaarde dat hij wel de 7.500 pond per beurt betaald.

Spelers mogen meer dan één aak huren, waarbij ze voor iedere aak 7.500 pond in iedere beurt betalen.

Om aan te geven wie de huurder van een aak is, is het verstandig om de units van de huurder bovenop te plaatsen, zodat dit aan de kleur zichtbaar is.

Als, voordat een aak verplaatst wordt, de huurder een productiekaart moet nemen, die leidt tot het verlies van lading dan mag de huurder zelf kiezen welke lading hij verliest. Hij mag bijvoorbeeld zijn eigen units behouden en de lading van de onderhuurders verliezen.

Voorbeeld: Bij het verlies van de helft wordt het verlies naar beneden afgerond. Hierbij blijven er dus 3 units over. De huurder houdt zijn eigen units, maar geeft de andere overgebleven units terug aan de onderhuurders. De 2 verloren units gaan terug naar de bank. De aak, die nu niet meer volledig beladen is, gaat terug in de voorraad.

Aken mogen elkaar niet inhalen in hetzelfde kanaal of omkeren. Slechts één aak mag zich tegelijkertijd op een veld bevinden. Bij het bereiken van Newport (een exacte worp is niet nodig) en de huurder wil zijn tocht niet overzee voortzetten, wordt de lading in het pakhuis geplaatst en gaat de aak terug in de voorraad. Als de huurder zijn tocht wel wenst voort te zetten en de onderhuurders zijn het hiermee eens, dan moet de aak deze beurt beeindigen in het akendok, voordat hij in de volgende beurt verder mag varen, waarbij onderstaande regels gelden. Men moet overeen komen wat de bestemming zal zijn: Race Bay, St. John of Port Boston.

Transport per aak naar Race Bay, St. John of Port Boston (7.500 pond per beurt).

Op elk moment mag een speler een aak huren om units overzee te vervoeren op voorwaarde dat hij zelf minstens 1 unit kan laden. Aken volgen de kustroutes.

Net als bij het kanaaltransport kan de huurder andere spelers dwingen om zijn lading te completeren. Hij moet aangeven naar welke bestemming hij wenst te gaan en vraagt hiervoor de volgende bijdrage in de kosten:

Betaling door onderhuurder Naar St.John of Race Bay Naar Port Boston

Verplaatsen van aken op zee

De regels zijn hetzelfde als voor het aaktransport op de kanalen. Zij mogen niet inhalen en mogen geen veld delen met andere aken.

De huurder kan de aak in dezelfde beurt naar zee verplaatsen of hij kan hem bij het aakdok laten liggen op voorwaarde dat hij 7.500 pond betaald per beurt.

Om Race Bay, St. John of Port Boston te bereiken is een exacte worp niet noodzakelijk.

Alle units worden direct verkocht voor dollars bij aankomst (40.000 dollar per unit in St. John en Race Bay. 80.000 dollar per unit in Port Boston).

Transport per schip van Newport naar Port Boston (25.000 pond per beurt)

Schepen vervoeren 10 units en moeten altijd vol geladen varen (2 blokjes van 5 units is ook goed). Een speler mag alleen een schip charteren als hij onmiddelijk minstens 5 eigen units kan laden. Als hij het schip niet kan vol krijgen met zijn eigen units dan moet hij de lading completeren met de units van andere spelers, die in de pakhuizen aanwezig zijn, op voorwaarde dat die spelers de onderstaande kosten van transport kunnen betalen. Bij het completeren van de lading met units van de andere spelers ontvangt de huurder de volgende bijdrage in de kosten van de onderhuurders:

Het verplaatsen van schepen

Schepen varen alleen naar Port Boston door het diepe water (donkerblauw).

De huurder moet eerst 25.000 pond betalen voordat hij vertrekt. Verder betaald hij 25.000 pond huur per beurt voordat hij de dobbelsteen werpt.

Als de huurder het schip niet wil of kan verplaatsen dan mag hij het schip laten liggen in Newport voor 15.000 pond per beurt of laten liggen op zee voor 25.000 pond per beurt.

Schepen mogen elkaar niet inhalen of een veld delen met een ander schip. Om Port Boston te bereiken is een exacte worp niet noodzakelijk.

Alle units worden bij aankomst direct verkocht bij aankomst (80.000 dollar per unit in Port Boston).

Dollars mogen nooit omgewisseld worden in ponden.

Productiekaarten

Als de laatste productiekaart is gebruikt, dan wordt de aflegstapel geschud en omgevormd tot de nieuwe stapel.

Bezit van twee vormen van transport

Spelers mogen zowel vrachtauto’s als schepen op hetzelfde moment bezitten, of aken en schepen. Men mag echter niet vrachtauto’s en aken op hetzelfde moment bezitten.

Als een speler meerdere transportmiddelen bezit, mag hj zelf kiezen welke hij verplaatst na zijn dobbelsteenworp.

Verkoop van units aan andere spelers

Spelers mogen in hun eigen beurt eigen units op zijn mijn of op transport van zijn mijn naar Newport aan de meestbiedende verkopen. Verkochte units moeten omgewisseld worden voor units in de kleur van de nieuwe eigenaar.

Units die zich bevinden in een vrachtauto of een aak die zich op een mijn bevindt mogen niet aan een andere speler worden verkocht, tenzij het het afkopen van een schuld betreft.

Als units op transport worden verkocht aan een andere speler, dan worden ook deze omgewisseld door een unit in de kleur van de nieuwe eigenaar. Als een huurder al zijn units van een vrachtauto of aak verkoopt dan neemt de koper het bezit van het transport over. Hierbij moet deze nieuwe eigenaar de 7.500 pond per beurt voor de huur van een aak betalen.

Kredietvoorwaarden

Spelers moeten altijd een ponden en dollars open laten liggen. Als een speler onvoldoende ponden heeft om te voldoen aan de eisen van een productiekaart, de bank of een andere speler, moet hij units verkopen zoveel als hij kan. Als na de verkoop van alle mogelijke units hij nog steeds meer geld schuldig is, dan moet hij een productiekaart nemen. Als hij momenteel vervoermiddelen bezit welke door de verkoop leeg zijn geraakt, dan gaan deze terug naar de voorraad. De units van onderhuurders gaan in dit geval terug naar de plaats van vertrek.

Units, die zich bevinden in schepen of aken in het aakdok of op zee kunnen niet verkocht worden met uitzondering van de bezitter van het schip/aak. Hij alleen mag zijn eigen units verkopen aan de bank als dit noodzakelijk is om de reis te kunnen voortzetten. Als hij zijn reis niet kan voortzetten keren de nog overgebleven units terug naar het pakhuis en het schip/de aak terug in de voorraad.

Bankschulden

Om aan de eisen van de productiekaarten of de bank te voldoen moet een speler zijn units in de volgende volgorde verkopen:

1) Units in het pakhuis of bij zijn mijn.

2) Units op transport tussen de mijn en Newport. Als units worden verkocht vanuit het transport wordt een lege vrachtauto of niet compleet gevulde aak teruggelegd in de voorraad. De eventueel aanwezige units van de onderhuurders worden teruggeven aan de eigenaars (terug naar de plaats van vertrek).Als units vanuit een aak worden verkocht aan de bank dan mag deze aak zijn reis voortzetten met een onvolledige lading.

Units in een aak bij een mijn van een andere speler kunnen niet verkocht worden.

Schuld bij andere spelers

Een speler met een schuld bij een andere speler moet zijn units op dezelfde wijze verkopen als wanneer hij aan de bank zou moeten betalen. Hierbij moeten units die verkocht worden vanuit een aak wel vervangen worden door units van de krediteur.

Date Last Modified: 11-02-2001
© Deze pagina is onderdeel van de vzw Vlaams Spellenarchief